De vrouwelijke CIA agent en heldin van Kathryn Bigelow’s controversiële nieuwe film Zero Dark Thirty onderscheidt zich door haar snelle, meedogenloze verstand tijdens de klopjacht op Osama bin Laden. “Maya” – gebaseerd op een echte, niet geïdentificeerde vrouwelijke CIA agent – gebruikt in tegenstelling tot de meeste vrouwelijke CIA agenten in de Amerikaanse filmcultuur geen seks om haar vijanden te verleiden en probeert evenmin te bewijzen dat ze nog stoerder en harder is dan een mannelijke CIA agent, iets wat de vrouwelijke CIA agenten gespeeld door bijvoorbeeld Angelina Jolie wel altijd doen. Het is Maya’s motivatie, vastberadenheid en scherpe verstand die ervoor zorgen dat de meest gezochte man ter wereld gevonden wordt. Het is een vertolking die weerklank vindt bij iemand die het kan weten: de prominente oud vrouwelijke CIA agent Valerie Plame. “Vrouwelijke CIA agenten worden in de moderne cultuur uiterst geseksualiseerd of extreem lichamelijk vertolkt – hun ‘wapen’ is dus of een spannende jurk, of een pistool. Maar het belangrijkste wapen dat een CIA agent in feite tot zijn of haar beschikking heeft is het verstand,” zegt Plame, een undercover vrouwelijke CIA agent wier identiteit onthuld werd door de Bush-regering in 2003, wat voor een gigantisch politiek schandaal zorgde in de aanloop tot de oorlog in Irak. Zero Dark Thirty heeft zelfs voor de Amerikaanse release in januari al voor een storm aan publiciteit gezorgd, en vertelt het dramatische verhaal van de operatie die leidde tot de liquidatie van bin Laden in zijn huis in Pakistan in 2011.
Het publiek raakt langzaam gewend aan vrouwelijke CIA agent en andere vrouwelijke spionnen
Ondanks het feit dat er veel controverse gepaard gaat met de martelscene’s in deze film, is het getipt voor een Oscar, en Jessica Chastain, de actrice die vrouwelijke CIA agent Maya speelt, is genomineerd voor een Golden Globe. Maar Maya staat niet alleen in het Amerikaanse culturele landschap als het aankomt op slimme vrouwelijke spionnen. De hoofdrolspeelster van de hitserie Homeland, Carrie Mathison vertolkt door Claire Danes, staat bekend om haar scherpe, analytische vermogen. En dan is er ook nog Covert Affairs, een extreem populaire televisieshow op het USA Network dat het verhaal vertelt van een jonge vrouwelijke CIA agent stagiaire die undercover gaat bij het Smithsonian Institution in Washington DC. “Het publiek raakt langzaam gewend aan het idee dat vrouwen belangrijke spelers zijn in de spionagewereld,” zegt Plame. Dit komt voor Plame zelf natuurlijk niet als een verrassing. Ze had zelf een lange, succesvolle carrière als vrouwelijke CIA agent, inclusief lange periodes undercover, totdat haar identiteit onthuld werd in een politiek conflict naar aanleiding van een CIA onderzoek omtrent vervalste documenten van het wapenprogramma van Saddam Hussein. Vrouwen spelen volgens Plame een grote rol in de echte wereld van contraspionage. “Vrouwelijke CIA agenten zijn veel fijngevoeliger. Ze zijn beter in het lezen van lichaamstaal en subtiliteiten en nuances zijn echt heel belangrijk,” vertelt ze. Zowel in het echte leven als op het scherm krijgen vrouwelijke CIA agenten te maken met seksisme – ze moeten niet alleen vechten tegen hun vijand, maar ook tegen hun eigen bazen.

Vrouwelijke CIA agenten worden nog steeds gediscrimineerd, schrijft Plame in eigen boek
De Washington Post meldde dat de vrouwelijke CIA agent waarop het karakter van Maya gebaseerd is, gepasseerd is voor een promotie. Carrie wordt in Homeland ook tegengewerkt door haar leidinggevenden en wordt zelfs de CIA uitgewerkt. Dit klinkt niet alleen Plame bekend in de oren, maar ongetwijfeld ook andere werkende vrouwen. “Er lopen nog steeds een hoop dinosaurussen rond bij de CIA,” zegt ze. Plame gaat zelf ook een boek schrijven over de wereld van vrouwelijke spionnen, Blowback genoemd, wat volgend jaar gepubliceerd zal gaan worden. “Ik was het zo zat hoe vrouwelijke spionnen vertolkt werden. ‘Dit kan ik beter,’ dacht ik. “De meeste mensen zien vrouwen niet als drijvende kracht achter een prominente klopjacht op één van de gevaarlijkste mannen ter wereld, dus ik denk dat dat een geweldige en fantastische verrassing was,” vertelt Bigelow in Time magazine.